ارزیابی هیدرولیکی سیستم آبیاری بارانی عقربه ای (Center Pivot) ساخت داخل کشور و بررسی مشکلات فنی آن1

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار بخش آبیاری دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز

چکیده

     در پاره‌ای از مناطق کشاورزی ایران سیستم آبیاری بارانی عقربه‌ای Pivot) (Center یکی از روشهای پیشرفتة آبیاری است. گاهی طراحی و اجرای نادرست و عملکرد نامناسب این سیستم بازده واقعی آن را کاهش می‌دهد و در نتیجه منجر به توزیع غیر یکنواخت آب در طول بال، غیر یکنواختی پخش آب، و ایجاد شرایط ماندابی (یا رواناب) در سطح مزرعه می شود. ارزیابی سیستم در حال کار جهت بررسی درست بودن یا نبودن چگونگی نصب دستگاه، طراحی مناسب با شرایط منطقه، و حصول اطمینان از عملکرد مناسب سیستم امری ضروری و اجتناب ناپذیر است. بدین منظور، ارزیابی هیدرولیکی سیستم آبیاری بارانی عقربه‌ای و اندازه‌گیری عوامل عملکرد شامل CU، DU، AELQ و PELQ در سطح مزرعه گندم تحت پوشش این سیستم در منطقه باجگاه دانشکدة کشاورزی دانشگاه شیراز انجام شد. در این ارزیابی آرایش ظرفهای نمونه برداری از نظر فاصلة بین آنها و نحوة قرارگیری روی شیب بر طبق استاندارد ASAE صورت گرفت. از مقایسة نمودارهای توزیع آب جمع آوری شده در ظرفها با منحنیهای به دست آمده از توزیع رطوبت در خاک مشاهده شد که روند کلی تغییرات آنها تقریباً ثابت نیست و میانگین یکنواختی توزیع، ضریب یکنواختی، بازده واقعی ربع پایین سیستم، و بازده بالقوة ربع پایین به ترتیب برابر با 63، 75، 55 و 55 درصد است. این مقادیر با توجه به معیارهای موجود پایین و نشان دهندة وضعیت نامناسب سیستم، عدم مطابقت با شرایط کارکرد، و طراحی نادرست سیستم است. برابر بودن AELQ و PELQ در طول فصل زراعی معرف آن است که همواره آبیاری کافی نیست و گیاه با تنش آبی مواجه است. ضد آب نبودن الکتروموتورها و نداشتن حفاظ، نیم سوز شدن اغلب آنها، طراحی نامناسب آبپاشهای مجاور الکتروموتورها، مقاومت ناکافی مهارها در مقابل کشش ایجاد شده در بال، و کم شدن قوس بالها از مشکلات فنی موجود در دستگاه است.

کلیدواژه‌ها


1-     دادگر، م.، پرهامی، ج. و کیاء الحسینی، م. م. 1354. ارزیابی سیستمهای مختلف آبیاری بارانی. مرکز بررسیهای مهندسی زراعی کرج.

2-     سهرابی، ت. و اصیل منش، ر. 1379. مقایسه فنی روش آبیاری بارانی (سنترپیوت) با روش آبیاری شیاری. مجله علوم کشاورزی ایران. جلدی 21. شماره 2.

3-     سهرابی، ت. 1375. ارزیابی عملکرد سیستم آبیاری بارانی عقربهای. مجموعه مقالات هشتمین سمینار کمیته ملی آبیاری و زهکشی. انتشارات وزارت نیرو. 147-129.

4-     میر لطیفی، م. و باغانی، ج. 1375. بررسی تغییر ارتفاع آبپاش بر تلفات تبخیر و بادزدگی در سیستم آبیاری دوار مرکزی. ششمین سمینار سراسری آبیاری و کاهش تبخیر. دانشگاه شهید باهنر کرمان. دانشکده کشاورزی.

5-        ASAE Standards 41st ed. 1994.  S436. Test procedures for determining the uniformity of water distribution of center pivot and moving lateral irrigation machines equipped with spray or sprinkler nozzels. ASAE. Trans. 754-755.

6-        Bralts, V. F., Pandey, S. R. and Miller, A. 1994. Energy savings and irrigation performance of a modified center pivot  irrigation system. Appl. Eng. Agric. 10 (1): 27-36.

7-        Christiansen, J. E. 1942. Irrigation by sprinking. Univ. of Calif. Agr. Exp. Sta. Bul. 670. 124P.

8-         Chu, S. T., and Moe. D. L. 1972. Hydraulic of center pivot system. ASAE. Trans.
15: 5, 894-896.

9-        Fangmeier, D. D., Vlotman W. F. and Eftekharzadeh. S. 1990. Uniformity of lepa irrigation systems with furrow drops. ASAE. Tran. 33: 6, 1907-1912.    

10-    Guy, F., and Leoon. N. 1998. Getting the most from center-pivot. Internet paper. 7372.1650@compuserve.com.

11-    Hansen, B. R., Orloff. S. B. 1996. Rotator nozzeles more uniform than spray nozzeles on center pivot sprinklers. Calif. Agri. 50: 1, 32-35.

12-    Hansen, B. R., Wallender. W. W. 1986. Bidirectional uniformity of water applied by continuous-move sprinkler machines. ASAE Trans. 29: 4, 1047-1053.

13-    Heerman, D. F., Duke, H. R., Serafim, A. M. and Dawson, L. J. 1992. Distribution functions to represent center pivot water distribution. ASAE. Trans. 35: 5, 1465-1472.

14-    Jensen, M. E. 1983. Design and operation of farm irrigation system. ASAE. Monograph. 719-760.

15-    Keller, J. and R. D. Bliesner. 1990. Sprinkler and Trickle Irrigation. Published by Van Nastrand Reinhold, N. Y. p, 652

16-    Merriam, J. L., and Keller. J. 1978. Farm irrigation system evaluation: A guide for management.  Utah State Unive. Utah. p.271.

17-    Merriam, J. L., Shearer, M. and Bort, C. M. 1983. Evaluation of Irrigation Systems and Practices. In : Jensen  M. E. (ed) Design and operation of farm irrigation system. pp: 719-760. ASAE. Monog.

5-        Roland, L. 1982. Mechanized sprinkler irrigation: FAO irrigation and drainage.
No. 35, P. 409.

6-        Stone, K. C., Stonsell. J. R. and Yong, J. R. 1994. Insecticide distribution through an irrigated corn canopy. Trans. ASAE. 37: 1, 135-138.  

7-        Tarjuelo, J. M., Montero, J., Honrubia, F. T., Ortiz, J. J. and Ortega, J. F. 1999. Analysis of uniformity of sprinkle irrigation in a semi-arid area. Agric. Water Manage. 40, 315-331.