ارائة شاخص‌های تفکیکی ارزیابی عملکرد برای عوامل سازه‌ای و بهره‌برداری شبکه‌های آبیاری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد

2 دانشیار دانشکدة کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

محدودیت‌های ارزیابی تفکیکی عملکرد شبکه‌های آبیاری در تعیین میزان اثربخشی عوامل سازه‌ای و بهره­برداری، از مشکلات مهم ارزیابی در شبکه‌ها و ارائة گزینه‌های بهبود آن به شمار می­آیند.  تحقیقات در زمینة ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری، عوامل سازه‌ای و بهره‌برداری را عمدتاً به­صورت توام در نظر گرفته و در پاره­ای موارد که سعی در ارائة شاخص‌ها به‌صورت تفکیکی کرده‌اند، شاخص‌های ارائه­شده قادر به تفکیک تاثیرات دو عامل سازه‌ای و بهره‌برداری، به نحو مطلوبی نیستند.  در این تحقیق، شاخص‌های ارزیابی عملکرد از دیدگاه عملیاتی و توزیع آب به گونه‌ای تعریف شده‌اند که قادرند تاثیر مسائل فیزیکی را از مسائل بهره‌برداری جدا و سهم هر یک از این بخش‌ها را در عملکرد کل تعیین کنند.  با توجه به اهداف عملیات بهره‌برداری در کانال‌های آبیاری و تاثیرات متقابل سازه‌ای و بهره‌برداری بر آن، شاخص‌های ارزیابی برحسب عمق جریان، دبی جریان برنامه‌ریزی­شده یا مورد توافق، و تغییرات زمانی و مکانی آنها به تفکیک عوامل موثر سازه‌ای و بهره‌برداری تدوین شده‌اند.  با توجه به اهمیت زمان‌بندی اجرای عملیات بهره‌برداری و میزان انعطاف‌پذیری شبکه در پاسخگویی به نیاز مشترکان، شاخص‌هایی برای این دو مقوله نیز تعریف شده‌اند.  سپس یک برنامة بهره‌برداری برای کانال E1R1  شبکة دز، با استفاده از شاخص‌های ارائه­شده با روش شبیه‌سازی با مدل ریاضی ICSS، ارزیابی شده‌است.  پس از ارزیابی عملکرد کانال، توسط شاخص‌های تفکیک­شدة سازه‌ای و بهره‌برداری، راهکار بهبود نیز شبیه‌سازی­شده نتایج آن، میزان اثربخشی گزینة اصلاحی را در شاخص‌های تفکیکی نشان داده‌است.  نتایج آزمون مورد نظر نشان داد که شاخص کمبود عمق کل کانال، سازه‌ای و بهره‌برداری به ترتیب 78، 90، و 86 درصد بوده است.  شاخص کفایت بهره‌برداری 90 و کفایت سازه‌ای 94 درصد بوده است که موجب شده شاخص کفایت کل کانال 96 درصد به‌دست آید.  با اجرای گزینة اصلاحی شاخص‌های کمبود عمق بهره‌برداری، سازه‌ای، و کل به ترتیب حدود 12، 6، و 18 درصد و شاخص‌های کفایت بهره‌برداری، سازه‌ای، و کل به ترتیب حدود 9، 4، و 13 درصد بهبود می­یابند.  نتایج بیانگر آن است که شاخص‌های پیشنهادی می‌توانند ابزاری مناسب در ارزیابی تفکیکی عملکرد کانال‌های آبیاری و تعیین اولویت گزینه‌های بهبود فیزیکی و بهره‌برداری در شبکه باشند.

کلیدواژه‌ها


Anon. 1978. Standards for the calculation of irrigation efficiencies. ICID Bulletin. 27(1): 91-101.

Bos, M. G. and Nugteren, J. 1974 (4th Edition 1990). On Irrigation Efficiencies. Publication 19. ILRI. Wageningen. The Netherlands.

Clemmens, A. J. and Dedrick, A. R. 1984. Irrigation water delivery performance. Am. Soc. Civil Eng. 110, 1-13.

Ghaheri, A., 2004. Performance evaluation of irrigation and drainage networks, recent trends and future perspectives. Proceedings of the 4th Technical Workshop on Performance Evaluation of Irrigation and Drainage Systems. Iranian National Committee of Irrigation and Drainage. No. 18. Tehran. Iran. (in Farsi)

Ghaheri, A., 2007. Expansion and development of PAIS and changing it to a computer program for management application. Research Report. Office of Research and Scientific Supports. Iran Water Resources Management Company. (in Farsi)

Ghaheri, A., Monem, M. J., Gharavi, H., Borhan, N., Zolfaghari, A., Ehsani, M. and Porzand, A. 2005. Determination of performance evaluation framework for irrigation networks. Research Report. Office of Research and Scientific Supports. Iran Water Resources Management Company. (in Farsi)

Lenton, R. 1982. Management tools for improving irrigation performance. Ford foundation. New Delhi. Presented at Special Course on Water Management in Irrigation Systems.

Levine, G. 1982. Relative water supply: An explanatory variable. Technical note 1. The determinants of developing country irrigation problems project. Cornell and Rutgers University. Ithaca. N.Y.

Manz, D. H. 1984. Performance evaluation of distributary canal in Southern Alberta. Report for Research Management Division, Albert Environment. March.

Mishra, A., Anand, A., Singh, R. and Raghuwanshi, N. S. 2001.  Hydraulic modeling of Kangsabati main canal for performance assessment. J. Irrig. Drain. Eng. 127(1): 27-34.

Molden, D. J. and Gates, T. K. 1990. Performance measures for evaluation of irrigation water delivery systems. J. Irrig. Drain. Eng. 116(6): 804-822.

Monem, M. J., 2002. Performance evaluation and improvement of irrigation networks, using mathematical model and field investigation, and develoing a mathematical model for their optimal operation. National Research Project.

Monem, M. J., and Manz, D. M., 1994. Application of simulation techniques for improving the performance of irrigation conveyance systems. Iranian J. Water Resou. Eng. 2(1): 1-22.

Palmer, J. D., Dedrick, A. R. and Clemmens, A. J. 1987. Impacts of nonuniform deliveries on surface irrigation systems. ASAE Paper No. 87, 2638.

Pasyar, F., 2005. Definition and quantification of physical and operational performance indicators for irrigation canals using hydrodynamic models. M.Sc. Thesis. Department of Hydraulic Structures. Faculty of Agriculture. University of Tarbiat Modares. (in Farsi)

Sakthivadivel, R., Charlotte D. F. and Molden, J. D. 1999. Indicators of land and water productivity in irrigated agriculture. International Water Management Institute. Sri Lanka.

Schuurmans, W. 1989. Impact of Unsteady Flow on Irrigation Water Distribution. In: Rydzewski, J. R. and Ward, C. F. (Eds.). Irrigation: Theory and Practice. Pentech Press. London.

Sharma, D. N., Oad, R. and Sampath, R. K. 1991. Performance measure for irrigation water delivery Systems. International Commission on Irrigation and Drainage. Bulletin. 40, 21-37.

Unal, H. B., ASik, S., Avci, M., Yasar, S. and Akkuzu, E. 2004. Performance of water delivery system at tertiary canal level: a case study of the Menement Left Bank irrigation system, Gediz Basin, Turkey. Agriculture Water Management. 65, 155-171.

Wolters, W. and Kranjac Barisavljevic, G. 1992. Patterns and trends in field-application efficiency. NewDelhi. ICID Bulletin. 40(2):11-26.